การผ่าตัดเต้านมออกทั้งเต้า (Mastectomy): ประเภท ขั้นตอน และการดูแลหลังผ่าตัด

การผ่าตัดเต้านมออกทั้งเต้า หรือ Mastectomy คือการผ่าตัดนำเนื้อเยื่อเต้านมออกเกือบทั้งหมดหรือทั้งหมดตามแผนการรักษา ใช้ในการรักษามะเร็งเต้านมบางกรณี เช่น ก้อนมีขนาดใหญ่เมื่อเทียบกับขนาดเต้านม มีรอยโรคหลายตำแหน่ง หรือไม่เหมาะกับการผ่าตัดแบบสงวนเต้านม ปัจจุบันมีเทคนิคที่ช่วยคงรูปร่างของเต้านมมากขึ้น เช่น การสงวนผิวหนังหรือการสงวนหัวนมในผู้ป่วยที่เหมาะสม รวมถึงสามารถวางแผนเสริมสร้างเต้านมใหม่ร่วมด้วยได้

การผ่าตัดเต้านมออกทั้งเต้าคืออะไร?

Mastectomy เป็นการผ่าตัดที่มุ่งควบคุมโรคเฉพาะที่บริเวณเต้านม โดยนำเนื้อเยื่อเต้านมออกตามขอบเขตที่เหมาะสม แตกต่างจากการผ่าตัดสงวนเต้านม (Breast-Conserving Surgery หรือ Lumpectomy) ซึ่งตัดเฉพาะก้อนและเนื้อเยื่อรอบก้อนบางส่วน ในผู้ป่วยที่เหมาะสม การผ่าตัดสงวนเต้านมร่วมกับการฉายแสงและการผ่าตัดเต้านมออกทั้งเต้าอาจให้ผลการควบคุมโรคและการรอดชีวิตใกล้เคียงกัน การเลือกวิธีจึงควรพิจารณาจากลักษณะโรค แผนการรักษาร่วม และความต้องการของผู้ป่วย

ประเภทของการผ่าตัดเต้านมออกทั้งเต้า

·         Total หรือ Simple Mastectomy: ตัดเนื้อเยื่อเต้านมออกทั้งหมด รวมถึงหัวนมและลานนม โดยไม่ได้เลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้ออกทั้งหมด แต่อาจทำ sentinel lymph node biopsy ร่วมด้วยหากมีข้อบ่งชี้

·         Modified Radical Mastectomy: ตัดเนื้อเยื่อเต้านมร่วมกับการเลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้ เหมาะในกรณีที่มีข้อบ่งชี้ในการผ่าตัดต่อมน้ำเหลืองรักแร้

·         Skin-Sparing Mastectomy: ตัดเนื้อเยื่อเต้านมและหัวนมออก แต่สงวนผิวหนังเต้านมไว้มากที่สุด มักใช้เมื่อมีแผนเสริมสร้างเต้านมใหม่

·         Nipple-Sparing Mastectomy: ตัดเนื้อเยื่อเต้านมออก แต่สงวนผิวหนัง หัวนม และลานนมไว้ เหมาะเฉพาะในผู้ป่วยที่ประเมินแล้วว่ารอยโรคไม่เกี่ยวข้องกับหัวนมหรือเนื้อเยื่อใต้หัวนม

ใครอาจเหมาะกับการผ่าตัดออกทั้งเต้า?

ผู้ป่วยที่อาจได้รับการพิจารณา ได้แก่ ผู้ที่มีก้อนมะเร็งขนาดใหญ่เมื่อเทียบกับขนาดเต้านม มีรอยโรคหลายตำแหน่งในเต้านมเดียวกัน มีข้อจำกัดต่อการฉายแสง เคยฉายแสงบริเวณเต้านมมาก่อน หรือผู้ป่วยที่เลือกวิธีนี้หลังได้รับข้อมูลครบถ้วนแล้ว ทั้งนี้ต้องประเมินร่วมกันระหว่างทีมแพทย์และผู้ป่วยเป็นรายบุคคล

ขั้นตอนและการเตรียมตัวก่อนผ่าตัด

ก่อนผ่าตัด ผู้ป่วยจะได้รับการประเมินสุขภาพทั่วไป ทบทวนผลชิ้นเนื้อ ผลภาพถ่ายทางรังสี แผนการผ่าตัดต่อมน้ำเหลือง และความเป็นไปได้ในการเสริมสร้างเต้านมใหม่ การผ่าตัดมักทำภายใต้การดมยาสลบ ระยะเวลาผ่าตัดขึ้นกับชนิดของการผ่าตัดและการเสริมสร้างเต้านมร่วมด้วย หลังผ่าตัดอาจมีสายระบายของเหลวชั่วคราวเพื่อลดการคั่งของเลือดหรือน้ำเหลือง

การดูแลตัวเองหลังผ่าตัด

·         ดูแลแผลและสายระบายตามคำแนะนำของทีมพยาบาล

·         เริ่มบริหารแขนและไหล่อย่างเหมาะสมตามคำแนะนำ เพื่อลดภาวะไหล่ติด

·         หลีกเลี่ยงการยกของหนักหรือออกแรงมากในช่วงแรก

·         สังเกตอาการผิดปกติ เช่น ไข้ แผลบวมแดง ปวดมากขึ้น น้ำเหลืองหรือเลือดออกมากผิดปกติ และติดต่อโรงพยาบาลหากมีอาการดังกล่าว

·         ดูแลสภาพจิตใจ เนื่องจากการสูญเสียเต้านมอาจกระทบความรู้สึก ภาพลักษณ์ และความมั่นใจ การพูดคุยกับทีมรักษา ครอบครัว หรือกลุ่มสนับสนุนผู้ป่วยอาจช่วยได้

การเสริมสร้างเต้านมใหม่

ผู้ป่วยบางรายสามารถเลือกเสริมสร้างเต้านมใหม่ได้ ทั้งแบบทำพร้อมการผ่าตัดมะเร็ง (Immediate Reconstruction) หรือทำภายหลัง (Delayed Reconstruction) โดยอาจใช้ถุงเต้านมเทียม เนื้อเยื่อของตนเอง หรือใช้ร่วมกัน การตัดสินใจควรพิจารณาแผนการฉายแสง โรคประจำตัว ความเสี่ยงของการผ่าตัด และความต้องการของผู้ป่วย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ผ่าตัดออกทั้งเต้ากับผ่าตัดสงวนเต้านม แบบไหนดีกว่ากัน?

ไม่มีวิธีใดดีกว่าเสมอไป ในผู้ป่วยที่เหมาะสม การผ่าตัดสงวนเต้านมร่วมกับการฉายแสงอาจให้ผลการรอดชีวิตใกล้เคียงกับการผ่าตัดออกทั้งเต้า การเลือกวิธีควรดูจากลักษณะโรคและความต้องการของผู้ป่วย

ผ่าตัดออกทั้งเต้าแล้วต้องฉายแสงหรือไม่?

บางรายยังจำเป็นต้องฉายแสงหลังผ่าตัด เช่น ก้อนมีขนาดใหญ่ มีต่อมน้ำเหลืองเกี่ยวข้อง ขอบเขตผ่าตัดมีความเสี่ยง หรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น แพทย์จะพิจารณาเป็นรายบุคคล

ผ่าตัดแล้วเสริมสร้างเต้านมใหม่ได้เลยหรือไม่?

ทำได้ในผู้ป่วยบางราย หากแผนการรักษาและสภาพร่างกายเหมาะสม บางรายอาจแนะนำให้รอทำภายหลัง โดยเฉพาะเมื่อมีแผนฉายแสง

พักฟื้นนานแค่ไหน?

โดยทั่วไปสามารถค่อยๆ กลับไปทำกิจวัตรได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ และอาจใช้เวลาประมาณ 4-6 สัปดาห์หรือมากกว่านั้น ขึ้นกับชนิดการผ่าตัด การเสริมสร้างเต้านม และสภาพร่างกายของแต่ละคน

ผ่าตัดออกทั้งเต้าแล้วมะเร็งจะไม่กลับมาอีกใช่ไหม?

การผ่าตัดช่วยลดความเสี่ยงของโรคเฉพาะที่ แต่ไม่สามารถรับประกันได้ 100% จึงยังต้องติดตามผลตามแผนของแพทย์อย่างสม่ำเสมอ

ตรวจสอบความถูกต้องโดย: รศ.พญ.เยาวนุช คงด่าน และทีมศัลยแพทย์เฉพาะทางด้านเต้านม โรงพยาบาลนมะรักษ์

หมายเหตุ: ข้อมูลนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล การวินิจฉัยและการรักษาควรพิจารณาโดยแพทย์จากข้อมูลของผู้ป่วยแต่ละราย

อ่านเพิ่มเติม

• คู่มือการผ่าตัดมะเร็งเต้านม (ภาพรวม)

• การผ่าตัดสงวนหัวนม

• การเสริมสร้างเต้านมใหม่