top of page
แขนบวมหลังผ่าตัดมะเร็งเต้านม (Lymphedema): สาเหตุ สัญญาณเตือน วิธีป้องกันและรักษา

แขนบวมหลังผ่าตัดมะเร็งเต้านม (Lymphedema): สาเหตุ สัญญาณเตือน วิธีป้องกันและรักษา

ป้าหมอนุช
2 ชั่วโมงที่ผ่านมา
ยาว 2 นาที

ภาวะแขนบวมจากระบบน้ำเหลือง (Lymphedema) เกิดเมื่อน้ำเหลืองระบายจากแขนได้ไม่ดี หลัง ผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้ (Axillary lymph node dissection) หรือ ฉายรังสีบริเวณต่อมน้ำเหลือง พบประมาณ 1 ใน 5 ของผู้ที่เลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้ แต่พบน้อยกว่ามาก (ราว 3–6%) หลังการตัด ต่อมน้ำเหลืองเฝ้ายาม (Sentinel lymph node biopsy) อาการเริ่มได้ตั้งแต่ไม่กี่เดือนจนถึงหลายปีหลังรักษา ยิ่งพบเร็ว ยิ่งรักษาได้ผลดี ที่โรงพยาบาลนมะรักษ์ ศัลยแพทย์เต้านมเลือกวิธีผ่าตัดต่อมน้ำเหลืองให้น้อยที่สุดเท่าที่ปลอดภัย ติดตามอาการแขนบวมในการตรวจทุกครั้ง และมี นักกายภาพบำบัด ดูแลการฟื้นฟูแขนและไหล่ รวมถึง การฉีดสีเรืองแสงดูทางเดินน้ำเหลือง (ICG lymphography) ในโรงพยาบาล

ใครเสี่ยงต่อภาวะแขนบวม

  • เลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้จำนวนมาก (Axillary dissection)

  • ฉายรังสีบริเวณต่อมน้ำเหลืองรักแร้หรือไหปลาร้า (Regional nodal irradiation)

  • น้ำหนักเกินหรือน้ำหนักเพิ่มมากหลังรักษา

  • ติดเชื้อหรือมีแผลอักเสบที่แขนข้างที่ผ่าตัด

  • ได้รับยาเคมีบำบัดกลุ่ม Taxane ร่วมด้วย

การผ่าตัดมะเร็งเต้านมปัจจุบันจึงพยายาม ลดการเลาะต่อมน้ำเหลือง ให้มากที่สุด เช่น ใช้การตัดต่อมน้ำเหลืองเฝ้ายาม และในผู้ป่วยบางกลุ่มที่พบต่อมน้ำเหลืองบวกเพียง 1–2 ต่อม อาจไม่ต้องเลาะเพิ่ม — ดู ผ่าตัดมะเร็งเต้านม ตัดต่อมน้ำเหลืองอย่างไรแขนจะไม่บวม

สัญญาณเตือนที่ควรรีบพบแพทย์

  • แขน มือ หรือนิ้วข้างที่ผ่าตัด รู้สึกหนัก ตึง หรือแน่น

  • แหวน นาฬิกา หรือแขนเสื้อ คับขึ้น เฉพาะข้างเดียว

  • บวมบริเวณหน้าอก รักแร้ หรือหลังข้างที่ผ่าตัด

  • กดแล้วผิวบุ๋ม หรือผิวหนาตึงขึ้น

  • แขนแดง ร้อน ปวด มีไข้ — อาจเป็นการติดเชื้อของผิวหนัง (Cellulitis) ต้องพบแพทย์ทันทีเพื่อรับยาปฏิชีวนะ

การป้องกัน: สิ่งที่ควรทำ และข้อห้ามที่ไม่จำเป็นแล้ว

สิ่งที่ควรทำ

  • รักษาน้ำหนักให้เหมาะสม — เป็นปัจจัยที่ปรับได้ที่สำคัญที่สุด

  • ออกกำลังกายแขนตามโปรแกรม หลังผ่าตัด เพื่อให้ข้อไหล่เคลื่อนไหวได้เต็มที่

  • ดูแลผิวแขน ให้ชุ่มชื้น ป้องกันแผล รอยข่วน แมลงกัด และแผลไหม้แดด

  • สังเกตขนาดแขนสม่ำเสมอ และแจ้งแพทย์เมื่อสงสัยว่าบวม

ข้อห้ามแบบเดิมที่หลักฐานปัจจุบันไม่สนับสนุน

การศึกษาติดตามผู้ป่วยจำนวนมากพบว่า การวัดความดันโลหิต การเจาะเลือด การฉีดยา และการเดินทางโดยเครื่องบิน ที่แขนข้างที่ผ่าตัด ไม่เพิ่มความเสี่ยงแขนบวมอย่างมีนัยสำคัญ ผู้ป่วยจึงไม่จำเป็นต้องกังวลเกินเหตุ อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีแขนบวมแล้วหรือเลาะต่อมน้ำเหลืองจำนวนมาก แพทย์อาจแนะนำให้ใช้แขนอีกข้างเมื่อทำได้

การยกน้ำหนักไม่ใช่ข้อห้าม — การศึกษา PAL พบว่าการฝึกยกน้ำหนักแบบค่อยเป็นค่อยไปภายใต้คำแนะนำ ปลอดภัยและอาจลดการกำเริบ ของแขนบวม

การวินิจฉัย

  • วัดเส้นรอบวงแขนเทียบสองข้าง หรือวัดปริมาตรแขน

  • เครื่องวัดน้ำในเนื้อเยื่อ (Bioimpedance spectroscopy) ช่วยพบตั้งแต่ระยะก่อนมีอาการ

  • การฉีดสีเรืองแสงดูทางเดินน้ำเหลือง (ICG lymphography) ช่วยพบความผิดปกติของทางเดินน้ำเหลืองตั้งแต่ระยะแรกและใช้ประเมินก่อนการผ่าตัดรักษา — ทำได้ที่โรงพยาบาลนมะรักษ์

  • แยกโรคอื่น เช่น ลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำ หรือมะเร็งกลับเป็นซ้ำที่รักแร้

การรักษา

การรักษาแบบไม่ผ่าตัด (หลัก)

  • การบำบัดลดบวมแบบผสมผสาน (Complete decongestive therapy; CDT) — การนวดระบายน้ำเหลือง (Manual lymphatic drainage) การพันผ้ายืดหลายชั้น การออกกำลังกาย และดูแลผิว โดยนักกายภาพบำบัดที่ผ่านการฝึก ซึ่งมีให้บริการที่โรงพยาบาลนมะรักษ์

  • ปลอกแขนรัด (Compression sleeve) ใส่ระหว่างวันเพื่อคงผลการลดบวม ควรวัดขนาดให้พอดี

  • ออกกำลังกายต่อเนื่อง และควบคุมน้ำหนัก

  • รักษาการติดเชื้อทันที ผู้ที่ติดเชื้อซ้ำบ่อยอาจได้รับยาปฏิชีวนะป้องกัน

ไม่แนะนำยาขับปัสสาวะสำหรับรักษาแขนบวมจากน้ำเหลือง

การผ่าตัด (สำหรับผู้ที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาหลัก)

  • การต่อท่อน้ำเหลืองเข้ากับหลอดเลือดดำ (Lymphaticovenous anastomosis; LVA) — ได้ผลดีในระยะต้น

  • การย้ายต่อมน้ำเหลือง (Vascularized lymph node transfer; VLNT)

  • การดูดไขมัน (Liposuction) ในระยะที่มีไขมันและพังผืดสะสมแล้ว

  • ทำโดยศัลยแพทย์จุลศัลยกรรมเฉพาะทาง ทีมแพทย์จะประเมินและส่งต่อตามข้อบ่งชี้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ผ่าตัดต่อมน้ำเหลืองแล้ว แขนจะบวมทุกคนไหม?

ไม่ทุกคน พบประมาณ 1 ใน 5 หลังเลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้ และราว 3–6% หลังตัดต่อมน้ำเหลืองเฝ้ายาม การรักษาน้ำหนัก ออกกำลังกาย และดูแลผิว ช่วยลดความเสี่ยงได้

วัดความดันหรือเจาะเลือดที่แขนข้างที่ผ่าตัดได้ไหม?

หลักฐานปัจจุบันพบว่าไม่เพิ่มความเสี่ยงแขนบวมอย่างมีนัยสำคัญ แต่ผู้ที่มีแขนบวมแล้วหรือเลาะต่อมน้ำเหลืองจำนวนมาก อาจเลือกใช้แขนอีกข้างเมื่อทำได้

ยกของหนักหรือเล่นเวทได้ไหม?

ได้ การฝึกยกน้ำหนักแบบค่อยเป็นค่อยไปภายใต้คำแนะนำปลอดภัย และอาจลดการกำเริบของแขนบวม ควรเริ่มจากน้ำหนักเบาและเพิ่มทีละน้อย

แขนบวมแล้วรักษาหายไหม?

ระยะต้นมักควบคุมได้ดีด้วยการบำบัดลดบวม ปลอกแขนรัด และออกกำลังกาย ผู้ที่ไม่ตอบสนองอาจพิจารณาผ่าตัดจุลศัลยกรรม เช่น LVA ยิ่งรักษาเร็วผลยิ่งดี

แขนแดง ร้อน มีไข้ ควรทำอย่างไร?

อาจเป็นการติดเชื้อของผิวหนัง ควรพบแพทย์ทันทีเพื่อรับยาปฏิชีวนะ เพราะการติดเชื้อทำให้แขนบวมแย่ลง

เกี่ยวกับโรงพยาบาลนมะรักษ์

โรงพยาบาลนมะรักษ์เป็นโรงพยาบาลเฉพาะทางโรคเต้านมและมะเร็งเต้านมในกรุงเทพฯ ดูแลครบในที่เดียว ตั้งแต่ตรวจวินิจฉัยด้วยแมมโมแกรม 3 มิติ อัลตราซาวนด์ อัลตราซาวนด์อัตโนมัติ (ABUS) และการเจาะชิ้นเนื้อ ไปจนถึง การรักษามะเร็งเต้านมครบวงจร ทั้งการผ่าตัดสงวนเต้าและผ่าตัดเสริมสร้างเต้านม การฉายรังสีระหว่างผ่าตัด (IORT) เคมีบำบัด ยามุ่งเป้า และยาต้านฮอร์โมน โดยทีมสหสาขาวิชาชีพที่วางแผนการรักษาร่วมกันตามแนวทางสากลล่าสุด ดู การรักษามะเร็งเต้านม: แนวทางและทางเลือกทั้งหมด หรือ ปรึกษาทาง LINE โทร 02-059-0245 และ บริการ Second Opinion

บทความที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  • DiSipio T, et al. Incidence of unilateral arm lymphoedema after breast cancer: a systematic review and meta-analysis. Lancet Oncol 2013;14:500–15

  • Ferguson CM, et al. Impact of Ipsilateral Blood Draws, Injections, Blood Pressure Measurements, and Air Travel on the Risk of Lymphedema for Patients Treated for Breast Cancer. J Clin Oncol 2016;34:691–8

  • Schmitz KH, et al. Weight Lifting in Women with Breast-Cancer–Related Lymphedema (PAL). N Engl J Med 2009;361:664–73

  • International Society of Lymphology. The Diagnosis and Treatment of Peripheral Lymphedema: 2023 Consensus Document. Lymphology 2023;56:133–51

  • NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Survivorship, 2026

ตรวจสอบเนื้อหาโดย: ทีมแพทย์โรงพยาบาลนมะรักษ์ · ทวนสอบข้อมูล: 17 พ.ย. 2569 · ข้อมูลนี้เพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล กรุณาปรึกษาแพทย์สำหรับการวินิจฉัยและการรักษาที่เหมาะกับท่าน

ความคิดเห็น


แพทย์โรงพยาบาลนมะรักษ์
bottom of page