top of page
ผลข้างเคียงจากการฉายรังสีรักษามะเร็งเต้านม และวิธีดูแลผิวระหว่างและหลังฉายแสง

ผลข้างเคียงจากการฉายรังสีรักษามะเร็งเต้านม และวิธีดูแลผิวระหว่างและหลังฉายแสง

ป้าหมอนุช
2 ชั่วโมงที่ผ่านมา
ยาว 2 นาที

การฉายรังสีรักษา (Radiotherapy) หลังผ่าตัดสงวนเต้าหรือในบางรายหลังตัดเต้านม ช่วย ลดโอกาสมะเร็งกลับเป็นซ้ำเฉพาะที่ ได้อย่างชัดเจน ผลข้างเคียงส่วนใหญ่เป็น ผลต่อผิวหนังบริเวณที่ฉาย เช่น ผิวแดง แห้ง คัน คล้ำ และ อ่อนเพลีย มักเริ่มในสัปดาห์ที่ 2–3 ของการฉาย และ มากที่สุดราว 1–2 สัปดาห์หลังฉายครบ จากนั้นค่อยๆ ดีขึ้นใน 2–4 สัปดาห์ ปัจจุบันการฉายแบบจำนวนครั้งน้อยลง (Hypofractionation) และ การฉายรังสีระหว่างผ่าตัด (IORT) ที่โรงพยาบาลนมะรักษ์ ช่วยลดระยะเวลาและผลข้างเคียงต่อผิวในผู้ป่วยที่เหมาะสม ส่วนการฉายรังสีภายนอก (External beam radiotherapy) นมะรักษ์ส่งต่อไปยังโรงพยาบาลพาร์ทเนอร์ที่คัดเลือกแล้วว่ามีคุณภาพ โดยทีมศัลยแพทย์เต้านมวางแผนร่วมกับรังสีแพทย์และดูแลผู้ป่วยต่อเนื่อง

ผลข้างเคียงระยะสั้น (ระหว่างและหลังฉายไม่กี่สัปดาห์)

  • ผิวอักเสบจากรังสี (Radiation dermatitis) — ตั้งแต่แดงเล็กน้อย แห้ง คัน ไปจนถึงผิวลอกชื้น โดยเฉพาะใต้ราวนม รักแร้ และรอยพับ

  • ผิวคล้ำขึ้น — ค่อยๆ จางลงในหลายเดือน

  • เต้านมบวม ตึง หรือเจ็บเล็กน้อย

  • อ่อนเพลีย — พบบ่อย ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์หลังฉายครบ การออกกำลังกายเบาๆ ช่วยได้

  • เจ็บคอหรือกลืนลำบากเล็กน้อย หากฉายบริเวณไหปลาร้า

ดูแลผิวระหว่างฉายรังสี: ทำได้ และควรเลี่ยง

สิ่งที่ทำได้

  • อาบน้ำและล้างผิวได้ตามปกติ ใช้น้ำอุ่นและสบู่อ่อนชนิดไม่มีน้ำหอม ซับเบาๆ ให้แห้ง — การศึกษาพบว่าการล้างผิวไม่ทำให้ผิวอักเสบมากขึ้น

  • ใช้ยาระงับกลิ่นกาย (Deodorant) ได้ หากผิวไม่มีแผลเปิด

  • ทาครีมบำรุงผิวชนิดไม่มีน้ำหอมสม่ำเสมอ ตามที่ทีมรักษาแนะนำ

  • สวมเสื้อผ้าฝ้ายหลวม และเสื้อชั้นในไม่มีโครงลวด

  • ยาทาสเตียรอยด์อ่อน (เช่น Mometasone) แนวทาง MASCC 2023 แนะนำให้ใช้ป้องกันผิวอักเสบในผู้ป่วยมะเร็งเต้านม — ใช้ตามแพทย์สั่ง

  • แผ่นฟิล์มปิดผิว (เช่น Mepitel film) เป็นอีกทางเลือกที่ MASCC แนะนำสำหรับป้องกัน

สิ่งที่ควรเลี่ยง

  • ขัดถู เกา หรือใช้ผ้าขนหนูถูแรงบริเวณที่ฉาย

  • ประคบร้อนหรือเย็นจัด

  • แดดจัดบริเวณที่ฉาย ทั้งระหว่างและหลังฉาย — หลังฉายครบควรทาครีมกันแดด SPF 30 ขึ้นไป

  • โกนขนรักแร้ด้วยมีดโกน (ใช้เครื่องโกนไฟฟ้าแทน)

  • ผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอม แอลกอฮอล์ หรือสมุนไพรที่ไม่ได้ปรึกษาทีมรักษา

หากผิว ลอกชื้น มีน้ำเหลืองซึม ทีมรักษาจะแนะนำการทำแผลชนิดที่เหมาะสม เช่น แผ่นแปะซิลิโคนชนิดบาง (Mepilex Lite) และตรวจดูการติดเชื้อ

ผลข้างเคียงระยะยาว (หลายเดือนถึงหลายปี)

  • เต้านมแข็งขึ้นหรือหดเล็กลง (Fibrosis) ผิวหนาขึ้น สีผิวต่างจากเดิม

  • เส้นเลือดฝอยใต้ผิว (Telangiectasia)

  • เพิ่มความเสี่ยงแขนบวม หากฉายบริเวณต่อมน้ำเหลือง — ดู แขนบวมหลังผ่าตัดมะเร็งเต้านม

  • ผลต่อเต้านมเสริมสร้าง โดยเฉพาะซิลิโคน อาจเกิดพังผืดหดรัด (Capsular contracture)

  • พบน้อย: ปอดอักเสบจากรังสี (ไอแห้ง เหนื่อย มีไข้ต่ำ ใน 1–6 เดือนหลังฉาย) ผลต่อหัวใจเมื่อฉายเต้านมซ้าย กระดูกซี่โครงร้าว และพบน้อยมาก: มะเร็งหลอดเลือดที่ผิวหนังบริเวณที่ฉาย

เทคนิคปัจจุบัน เช่น การกลั้นหายใจลึกขณะฉาย (Deep inspiration breath hold; DIBH) สำหรับเต้านมซ้าย และการวางแผนด้วยภาพสามมิติ ช่วยลดปริมาณรังสีที่หัวใจและปอดได้มาก

ทางเลือกที่ช่วยลดผลข้างเคียง

  • ฉายแบบจำนวนครั้งน้อย (Hypofractionation) — 15–16 ครั้ง หรือ 5 ครั้ง (FAST-Forward) ผลการควบคุมโรคเท่าเดิม ผลข้างเคียงต่อผิวน้อยกว่าแบบ 25 ครั้ง — ดู ฉายแสงมะเร็งเต้านมกี่ครั้ง

  • ฉายรังสีเฉพาะส่วน (Partial breast irradiation) ในผู้ป่วยความเสี่ยงต่ำ

  • ฉายรังสีระหว่างผ่าตัด (IORT) — ให้รังสีครั้งเดียวที่เนื้อเยื่อรอบก้อนขณะผ่าตัด ในผู้ป่วยที่เหมาะสมอาจไม่ต้องฉายทั้งเต้าภายหลัง หรือช่วยลดจำนวนครั้ง — ดู IORT คืออะไร

  • ผู้ป่วยสูงอายุความเสี่ยงต่ำบางราย อาจงดฉายรังสีได้หากกินยาต้านฮอร์โมนครบ — ต้องพิจารณาร่วมกับแพทย์

สัญญาณที่ควรแจ้งทีมรักษาทันที

  • ผิวลอกชื้นเป็นบริเวณกว้าง มีหนอง กลิ่นเหม็น หรือมีไข้

  • ไอแห้งต่อเนื่อง หายใจเหนื่อย หลังฉายครบ 1–6 เดือน

  • เจ็บหน้าอกหรือใจสั่นผิดปกติ

  • แขนหรือมือบวมขึ้น

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

นมะรักษ์ฉายรังสีที่ไหน?

การฉายรังสีระหว่างผ่าตัด (IORT) ทำที่โรงพยาบาลนมะรักษ์ ส่วนการฉายรังสีภายนอกส่งต่อไปยังโรงพยาบาลพาร์ทเนอร์ที่คัดเลือกแล้วว่ามีคุณภาพ โดยทีมของนมะรักษ์วางแผนร่วมกับรังสีแพทย์และติดตามผู้ป่วยต่อเนื่อง

ระหว่างฉายรังสีอาบน้ำได้ไหม?

ได้ อาบน้ำอุ่นและใช้สบู่อ่อนไม่มีน้ำหอมได้ตามปกติ ซับให้แห้งเบาๆ หลักฐานพบว่าการล้างผิวไม่ทำให้ผิวอักเสบมากขึ้น

ใช้โรลออนหรือยาระงับกลิ่นกายได้ไหม?

ใช้ได้หากผิวรักแร้ไม่มีแผลเปิดหรือผิวลอกชื้น การศึกษาพบว่าไม่เพิ่มความรุนแรงของผิวอักเสบจากรังสี

ผิวแดงจากการฉายรังสีจะหายเมื่อไร?

มักมากที่สุดราว 1–2 สัปดาห์หลังฉายครบ และดีขึ้นใน 2–4 สัปดาห์ ส่วนผิวคล้ำจะค่อยๆ จางลงในหลายเดือน

ฉายรังสีแล้วตัวมีรังสีติด อยู่ใกล้เด็กได้ไหม?

การฉายรังสีจากภายนอกไม่ทำให้ร่างกายมีรังสีตกค้าง อยู่ใกล้เด็กและหญิงตั้งครรภ์ได้ตามปกติ

IORT ช่วยลดผลข้างเคียงต่อผิวได้อย่างไร?

IORT ให้รังสีครั้งเดียวที่เนื้อเยื่อรอบก้อนขณะผ่าตัด ผิวหนังได้รับรังสีน้อย ในผู้ป่วยที่เหมาะสมอาจไม่ต้องฉายทั้งเต้าภายหลัง จึงลดผลข้างเคียงต่อผิวได้มาก

เกี่ยวกับโรงพยาบาลนมะรักษ์

โรงพยาบาลนมะรักษ์เป็นโรงพยาบาลเฉพาะทางโรคเต้านมและมะเร็งเต้านมในกรุงเทพฯ ดูแลครบในที่เดียว ตั้งแต่ตรวจวินิจฉัยด้วยแมมโมแกรม 3 มิติ อัลตราซาวนด์ อัลตราซาวนด์อัตโนมัติ (ABUS) และการเจาะชิ้นเนื้อ ไปจนถึง การรักษามะเร็งเต้านมครบวงจร ทั้งการผ่าตัดสงวนเต้าและผ่าตัดเสริมสร้างเต้านม การฉายรังสีระหว่างผ่าตัด (IORT) เคมีบำบัด ยามุ่งเป้า และยาต้านฮอร์โมน โดยทีมสหสาขาวิชาชีพที่วางแผนการรักษาร่วมกันตามแนวทางสากลล่าสุด ดู การรักษามะเร็งเต้านม: แนวทางและทางเลือกทั้งหมด หรือ ปรึกษาทาง LINE โทร 02-059-0245 และ บริการ Second Opinion

บทความที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

  • Behroozian T, et al. MASCC clinical practice guidelines for the prevention and management of acute radiation dermatitis. Lancet Oncol 2023;24:e172–85

  • Brunt AM, et al. Hypofractionated breast radiotherapy for 1 week versus 3 weeks (FAST-Forward). Lancet 2020;395:1613–26

  • Smith BD, et al. Radiation Therapy for the Whole Breast: ASTRO Evidence-Based Guideline. Pract Radiat Oncol 2018;8:145–52

  • Vaidya JS, et al. Long term survival and local control outcomes from single dose targeted intraoperative radiotherapy during lumpectomy (TARGIT-A). BMJ 2020;370:m2836

  • NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Breast Cancer, Version 4.2026

ตรวจสอบเนื้อหาโดย: ทีมแพทย์โรงพยาบาลนมะรักษ์ · ทวนสอบข้อมูล: 17 พ.ย. 2569 · ข้อมูลนี้เพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล กรุณาปรึกษาแพทย์สำหรับการวินิจฉัยและการรักษาที่เหมาะกับท่าน

ความคิดเห็น


แพทย์โรงพยาบาลนมะรักษ์
bottom of page