
เต้านมอักเสบและฝีที่เต้านม (Mastitis & Breast Abscess): ทั้งช่วงให้นมและไม่ได้ให้นม รักษาอย่างไร
อัปเดตเมื่อ 3 ชั่วโมงที่ผ่านมา
เต้านมอักเสบ (Mastitis) คือภาวะที่เนื้อเต้านมบวม แดง ร้อน และเจ็บ อาจมีไข้ร่วมด้วย พบบ่อยที่สุดในคุณแม่ช่วงให้นมบุตร แต่ก็เกิดในผู้หญิงที่ไม่ได้ให้นมได้เช่นกัน ส่วนใหญ่ รักษาหายได้ด้วยการดูแลที่ถูกต้องและยา หากอักเสบจนเป็น ฝี (Abscess) ปัจจุบันมักรักษาด้วยการเจาะดูดหนองภายใต้อัลตราซาวนด์แทนการผ่าเปิดแผลใหญ่ และ ไม่ต้องหยุดให้นมลูก ที่โรงพยาบาลนมะรักษ์ ศัลยแพทย์เต้านมตรวจอัลตราซาวนด์และระบายหนองได้ทันที พร้อมตรวจแยกโรคที่อาการคล้ายกัน เช่น มะเร็งเต้านมชนิดอักเสบ
เต้านมอักเสบมีกี่แบบ
เต้านมอักเสบระหว่างให้นม (Lactational mastitis) — พบมากใน 3 เดือนแรกหลังคลอด
เต้านมอักเสบที่ไม่เกี่ยวกับการให้นม (Non-lactational mastitis) — เช่น การอักเสบของท่อน้ำนมใต้ลานนม (Periductal mastitis) ซึ่งสัมพันธ์กับการสูบบุหรี่
เต้านมอักเสบชนิดแกรนูโลมา (Idiopathic Granulomatous Mastitis, IGM) — การอักเสบเรื้อรังที่ไม่ใช่การติดเชื้อทั่วไป พบในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ที่เคยมีบุตร
เต้านมอักเสบระหว่างให้นมบุตร
แนวคิดปัจจุบัน (Academy of Breastfeeding Medicine Protocol #36, 2022) มองว่าเต้านมอักเสบเป็น กลุ่มอาการต่อเนื่อง เริ่มจากเนื้อเต้านมบวมและท่อน้ำนมตีบแคบจากการอักเสบ ไปจนถึงการติดเชื้อแบคทีเรียและฝี สาเหตุสำคัญคือ การกระตุ้นน้ำนมมากเกินไป (ปั๊มมากเกินความต้องการของลูก) และการระบายน้ำนมไม่สมดุล
อาการ
เต้านมบางส่วนบวม แดง ร้อน เจ็บ มักเป็นข้างเดียว
อาจมีไข้ หนาวสั่น ปวดเมื่อยคล้ายไข้หวัด
คลำได้ก้อนเจ็บ ถ้าก้อนนิ่มและเจ็บมากไม่ดีขึ้น อาจเริ่มเป็นฝี
การดูแลและรักษา
ให้นมลูกต่อตามปกติ ตามความต้องการของลูก ไม่จำเป็นต้องปั๊มเพิ่มหรือ “ปั๊มให้เกลี้ยง”
หลีกเลี่ยงการนวดแรง ๆ และการบีบเค้นเต้านม เพราะทำให้เนื้อเยื่อบวมและอักเสบมากขึ้น ให้ใช้การลูบเบา ๆ ไปทางรักแร้แทน
ประคบเย็นหลังให้นมเพื่อลดบวม
ยาแก้ปวดลดอักเสบ เช่น ไอบูโพรเฟน หรือพาราเซตามอล ใช้ได้ขณะให้นม
สวมเสื้อชั้นในที่พยุงพอดี ไม่รัดแน่น
ยาปฏิชีวนะ เมื่ออาการไม่ดีขึ้นใน 12–24 ชั่วโมง หรือมีไข้สูงและอาการรุนแรง แพทย์จะเลือกยาที่ปลอดภัยต่อการให้นม โดยทั่วไปให้ 10–14 วัน
ควรพบแพทย์ทันที หากไข้สูงไม่ลง อาการแย่ลง ก้อนเจ็บไม่ยุบหลังได้ยาปฏิชีวนะ 48–72 ชั่วโมง หรือผิวหนังเปลี่ยนสีคล้ำ
ฝีที่เต้านม (Breast Abscess)
ฝีคือการเกิดโพรงหนองในเนื้อเต้านม การวินิจฉัยที่แม่นยำคือ อัลตราซาวนด์เต้านม ซึ่งเห็นขนาดและตำแหน่งของหนองชัดเจน
เจาะดูดหนองด้วยเข็มภายใต้อัลตราซาวนด์ (Ultrasound-guided aspiration) เป็นการรักษาหลัก อาจต้องเจาะซ้ำ 2–3 ครั้ง ร่วมกับยาปฏิชีวนะ แผลเล็ก ไม่ต้องดมยาสลบ
ใส่สายระบายขนาดเล็ก หรือ ผ่าระบาย ในฝีขนาดใหญ่ หลายโพรง หรือผิวหนังบางจนใกล้แตก
ส่งหนองเพาะเชื้อ เพื่อเลือกยาที่ตรงกับเชื้อ รวมถึงเชื้อดื้อยา
ส่วนใหญ่ ยังให้นมลูกได้ ทั้งสองข้าง ยกเว้นตำแหน่งแผลอยู่ใกล้หัวนมจนลูกดูดไม่ได้ ให้ปั๊มข้างนั้นชั่วคราว
เต้านมอักเสบในผู้ที่ไม่ได้ให้นม
การอักเสบของท่อน้ำนมใต้ลานนม (Periductal mastitis)
พบมากในผู้หญิงอายุ 30–40 ปี และ สัมพันธ์กับการสูบบุหรี่อย่างชัดเจน
อาการ: เจ็บและแดงรอบลานนม หัวนมบุ๋ม มีน้ำหรือหนองไหลจากหัวนม เป็นฝีใต้ลานนมซ้ำ ๆ
อาจเกิดรูเปิดระหว่างท่อน้ำนมกับผิวหนัง (Mammary duct fistula) ซึ่งต้องผ่าตัดเอาท่อที่อักเสบออก
การเลิกบุหรี่ช่วยลดการกลับเป็นซ้ำได้มาก
เต้านมอักเสบชนิดแกรนูโลมา (IGM)
IGM เป็นการอักเสบเรื้อรังที่ไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด มักพบในผู้หญิงอายุ 25–45 ปีที่เคยมีบุตรภายใน 5 ปี อาการคือก้อนแข็งเจ็บ ผิวแดง อาจเป็นฝีหลายจุดและมีรูหนองไหลเรื้อรัง ภาพจากอัลตราซาวนด์และอาการ คล้ายมะเร็งเต้านมได้มาก จึงต้อง เจาะชิ้นเนื้อเพื่อยืนยันการวินิจฉัย เสมอ
ผู้ป่วยบางรายหายเองได้ภายในหลายเดือนด้วยการติดตามและยาแก้ปวด
ยาสเตียรอยด์ ชนิดรับประทานหรือทาเฉพาะที่ช่วยลดการอักเสบได้เร็ว
ยากดภูมิคุ้มกัน เช่น Methotrexate ใช้ในรายที่เป็นซ้ำหรือต้องการลดการใช้สเตียรอยด์
บางรายพบเชื้อ Corynebacterium จึงอาจได้ยาปฏิชีวนะเฉพาะ
การผ่าตัด สงวนไว้สำหรับรายที่ไม่ตอบสนองต่อยา เนื่องจากการผ่าตัดกว้างมีโอกาสแผลหายช้าและกลับเป็นซ้ำ
การรักษา IGM ใช้เวลานานหลายเดือนและต้องวางแผนร่วมกับศัลยแพทย์เต้านม ไม่ควรผ่าตัดระบายซ้ำหลายครั้งโดยไม่มีผลชิ้นเนื้อยืนยัน
สิ่งที่ต้องแยก: มะเร็งเต้านมชนิดอักเสบ (Inflammatory Breast Cancer)
มะเร็งเต้านมชนิดอักเสบทำให้เต้านมบวม แดง ผิวหนาเป็นรูขุมขนคล้ายเปลือกส้ม และมักไม่มีไข้ อาการคล้ายเต้านมอักเสบมาก หากได้ยาปฏิชีวนะครบ 1 รอบ (ประมาณ 7–10 วัน) แล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือเป็นในผู้ที่ไม่ได้ให้นมโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน ต้องตรวจแมมโมแกรม 3 มิติ อัลตราซาวนด์ และ เจาะชิ้นเนื้อ ทันที ดู ผิวเต้านมแดง บุ๋ม เปลือกส้ม
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
เต้านมอักเสบระหว่างให้นม ต้องหยุดให้นมลูกไหม?
ไม่ต้อง ควรให้นมต่อตามความต้องการของลูก น้ำนมปลอดภัยต่อลูก และยาปฏิชีวนะที่แพทย์เลือกใช้ได้ขณะให้นม การหยุดให้นมทันทีอาจทำให้อาการแย่ลง
ควรนวดหรือปั๊มให้เกลี้ยงเต้าไหมเมื่อเต้านมอักเสบ?
ไม่ควร แนวทางปัจจุบันแนะนำให้หลีกเลี่ยงการนวดแรงและการปั๊มเกินความต้องการของลูก เพราะเพิ่มการอักเสบ ให้ประคบเย็น ลูบเบา ๆ และใช้ยาแก้ปวดลดอักเสบ
ฝีที่เต้านมต้องผ่าตัดไหม?
ส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าแผลใหญ่ การเจาะดูดหนองด้วยเข็มภายใต้อัลตราซาวนด์ร่วมกับยาปฏิชีวนะได้ผลดีในฝีส่วนใหญ่ การผ่าระบายใช้ในฝีขนาดใหญ่หรือหลายโพรง
เต้านมอักเสบโดยไม่ได้ให้นม เกิดจากอะไร?
สาเหตุที่พบบ่อยคือการอักเสบของท่อน้ำนมใต้ลานนมซึ่งสัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ และเต้านมอักเสบชนิดแกรนูโลมา (IGM) ทั้งสองอย่างควรได้รับการตรวจโดยศัลยแพทย์เต้านมและอาจต้องเจาะชิ้นเนื้อ
เต้านมแดงบวมแบบไหนต้องสงสัยมะเร็ง?
หากไม่มีไข้ ไม่ได้ให้นม ผิวหนาคล้ายเปลือกส้ม หรือได้ยาปฏิชีวนะครบแล้วไม่ดีขึ้นใน 7–10 วัน ต้องตรวจภาพและเจาะชิ้นเนื้อเพื่อแยกมะเร็งเต้านมชนิดอักเสบ
เกี่ยวกับโรงพยาบาลนมะรักษ์
โรงพยาบาลนมะรักษ์เป็นโรงพยาบาลเฉพาะทางโรคเต้านมและมะเร็งเต้านมในกรุงเทพฯ ดูแลครบในที่เดียว ตั้งแต่ตรวจวินิจฉัยด้วยแมมโมแกรม 3 มิติ อัลตราซาวนด์ อัลตราซาวนด์อัตโนมัติ (ABUS) และการเจาะชิ้นเนื้อ ไปจนถึง การรักษามะเร็งเต้านมครบวงจร ทั้งการผ่าตัดสงวนเต้าและผ่าตัดเสริมสร้างเต้านม การฉายรังสีระหว่างผ่าตัด (IORT) เคมีบำบัด ยามุ่งเป้า และยาต้านฮอร์โมน โดยทีมสหสาขาวิชาชีพที่วางแผนการรักษาร่วมกันตามแนวทางสากลล่าสุด ดู การรักษามะเร็งเต้านม: แนวทางและทางเลือกทั้งหมด หรือ ปรึกษาทาง LINE โทร 02-059-0245 และ บริการ Second Opinion
บทความที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
Mitchell KB, et al. Academy of Breastfeeding Medicine Clinical Protocol #36: The Mastitis Spectrum, Revised 2022. Breastfeed Med 2022;17:360–76
Yuan QQ, et al. Management of granulomatous lobular mastitis: an international multidisciplinary consensus (2021 edition). Mil Med Res 2022;9:20
Dixon JM, Khan LR. Treatment of breast infection. BMJ 2011;342:d396
NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Breast Cancer, Version 4.2026 — Inflammatory breast cancer
ตรวจสอบเนื้อหาโดย: ทีมแพทย์โรงพยาบาลนมะรักษ์ · ทวนสอบข้อมูล: 16 พ.ย. 2569 · ข้อมูลนี้เพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล กรุณาปรึกษาแพทย์สำหรับการวินิจฉัยและการรักษาที่เหมาะกับท่าน





ความคิดเห็น